2026-жылдын 28-майында К.И. Скрябин атындагы Кыргыз улуттук агрардык университетинде маанилүү эл аралык жолугушуу өттү. КУАУнун ректору, биология илимдеринин доктору Нурзат Эрмековна Тотубаева Германиянын Юлиус Кюн атындагы өсүмдүктөрдү изилдөө боюнча федералдык борборунун (JKI) өкүлү профессор Крамер менен жолугушту. Тараптар Борбордук Азиядагы жемиш өсүмдүктөрүнүн генетикалык ресурстарын биргеликте изилдөөгө багытталган жаңы эл аралык келишимге кол коюшту.
Долбоордун максаты жана негизги багыттары
KLINU — «Борбордук Азиядагы жемиш өсүмдүктөрүнүн генетикалык ресурстарын сактоо боюнча биргелешкен илимий структураны түзүү» долбоорунун алкагында Кыргызстанда климаттын өзгөрүүсүнө туруктуу өсүмдүктөрдү селекциялоо жана биоартүрдүүлүктү сактоо үчүн илимий пайдубал түзүлөт. Долбоор 2026-жылдын 1-январынан 2028-жылдын 30-июнуна чейин ишке ашырылат. Каржылоочу — Германиянын Федералдык изилдөө, технология жана космос министрлиги (BMFTR).
Келишимге ылайык, төмөнкү негизги иштер аткарылат:
- Экосистеманы сактоо: Кыргызстандагы жапайы мөмө-жемиш өсүмдүктөрүнүн популяцияларын каттоо, изилдөө жана аларды сактоо боюнча улуттук структураларды өнүктүрүү — жеринде сактоо (in situ), арнайы питомниктерде сактоо (ex situ) жана фермалардагы сактоо ыкмалары колдонулат.
- Улуттук борбор түзүү: Университеттин базасында Кыргыз-Герман экосистемаларды жана биоартүрдүүлүктү коргоо институту (KyGEB — Kyrgyz-German Institute for Ecosystem and Biodiversity Protection) бекемделип, ал улуттук координациялык борборго айланат.
- Санариптештирүү: Эл аралык стандарттарга шайкеш келген «GenRes» генетикалык ресурстар маалымат базасы түзүлөт.
Долбоордун мааниси
KLINU долбоору КУАУну Борбордук Азиядагы агрардык илимдин алдыңкы борборлорунун катарына чыгарат. Германиянын JKI жана IAMO институттары менен биргеликтеги илимий изилдөөлөр университеттин эл аралык аброюн бекемдеп, студенттер жана илимпоздор үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачат. Долбоордун натыйжалары Кыргызстандын климаттык өзгөрүүлөргө туруктуулугун жогорулатуу жана улуттук азык-түлүк коопсуздугун камсыз кылуу ишине түздөн-түз салым кошот.
